عقيده اهل سنت و الجماعت

عمر جویا

امام غزالی در کیمیای سعادت می‌گوید که اگر به مُجسمه از تنزیه و تقدیس الهی سخن بگویی، آن‌ها این تنزیه را بحیث عظمت پروردگار محسوب نمی‌کنند، بلکه از آنجایی که همه چیز را بر صفات خود قیاس می‌کنند، نداشتنِ اعضاء و جوارح را حمل بر نقصان می‌کنند، نه بر عظمت. او در ادامه می‌نویسد:

«عظمتی که ایشان دیده باشند، عظمت سلطانان دانند که بر تختی نشینند و غلامان نیز پیش وی بایستند. پس همچنین در حق وی تخیّلی تقدیر کنند. تا باشد که گویند که «لابد وی را نیز دست و پا و چشم و گوش و دهان و زبان باشد»، که چون خود را دیده اند پندارند که چون وی را این نباشد نقصانی بُوَد.

و اگر مگس را همچنین عقلی بودی که این قوم را هست، گفتی: «بایستی آفریدگار مرا پر و بال باشد، که محال باشد مرا چیزی باشد که آن قوّت و قدرت من بُوَد که وی [سبحانه و تعالی] را نبوَد».

پس آدمی نیز همچنین همه کارها بر خود قیاس کند. و ازین سبب شرع منع کرد ازین فکرت، و سلف منع کردند از کلام، و روا نداشتند صریح به گفتنِ اینکه [او تعالی] در عالَم نیست و بیرونِ عالم نیست، و پیوسته [از اعضاء و جوارح] نیست و منفصل نیست. بلکه بدین قناعت کردند که: «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ»، که هیچ چیز به وی نماند. و این به جمله گفتند نه به تفصیل، و تفصیل گفتن بدعت شناختند به سببِ آنکه عقول بیشتر خلق هم احتمال نکند.»

(کیمیای سعادت، جلد 2، صفحه 509-510، فصل اندر تفکر)